Je loopt de trap op zoals je dat al jaren doet, maar je grijpt de leuning nu net iets steviger vast. Of je stapt de badkamer in en merkt dat je heel even nadenkt over die drempel, terwijl je daar vroeger nooit bij stilstond. Dat moment van twijfel heet valangst en het is een van de meest onderschatte redenen waarom mensen op latere leeftijd hun wereld langzaam kleiner laten worden.
Valangst is de aanhoudende angst om te vallen of opnieuw te vallen. Zo laat ZorgSaam weten dat ruim de helft van zelfstandig wonende 70-plussers last heeft van valangst. En bijna 40% van de ouderen vermijdt actief dagelijkse handelingen of activiteiten vanwege deze angst. Het lastige is alleen dat die angst het risico op een val niet verkleint, maar juist vergroot.
Wij spreken bij Meyer Totaal dagelijks met mensen die dit gevoel herkennen, omdat hun lichaam en hun huis niet meer helemaal met elkaar meebewegen. Een klant vertelde ons laatst dat ze na een klein misstapje op de overloop, weken later nog steeds elke avond het licht liet branden op de gang. "Ik had het licht niet per se nodig," zei ze, "maar ik wilde het gevoel hebben dat ik het onder controle had." Dat gevoel van controle, daar draait het bij valangst eigenlijk om.
In het kort: valangst is de aanhoudende angst om te vallen en die angst vergroot juist het risico erop. Wie bang is om te vallen, beweegt minder, waardoor spierkracht en balans afnemen en de kans op een val toeneemt. Volgens VeiligheidNL komt elke vier minuten een oudere op de spoedeisende hulp te liggen na een val in of rond het huis. Met de juiste balansoefeningen en een veiliger ingerichte woning krijg je het vertrouwen terug en voel je weer grip op de situatie.
Inhoud
Er is een verschil tussen normale voorzichtigheid en valangst. Iedereen wordt met het ouder worden wat behoedzamer op een gladde vloer of een steile trap. Dat is logisch. Je spreekt pas van valangst wanneer die voorzichtigheid overgaat in vermijding. Je gaat bijvoorbeeld niet meer alleen naar buiten, je slaat de trap over als het even kan of je vraagt iemand om even mee te lopen naar de badkamer.
Wat ons in de praktijk opvalt, is dat valangst niet alleen ontstaat na een val. Ook mensen die nooit eerder gevallen zijn, kunnen er last van krijgen. Vaak begint het met een vaag onzeker gevoel bij het lopen, dat langzaam groter wordt totdat het iemands dagelijkse keuzes gaat beïnvloeden.
Hier zit de kern van het probleem. Wie bang is om te vallen, gaat vanzelf minder bewegen. Je gaat minder de trap op en af, minder vaak een blokje om, minder zelf de boodschappen doen. Precies die inactiviteit zorgt ervoor dat spierkracht, balans en reactievermogen achteruitgaan.
Hierdoor ontstaat er een cirkel die zichzelf in stand houdt. De valangst leidt tot minder bewegen, minder bewegen leidt tot een zwakkere balans en een zwakkere balans vergroot de kans om daadwerkelijk te vallen. Onderzoekers van het LUMC bevestigen dat valangst zelf een risicofactor is en dat mensen daardoor vaak dagelijkse activiteiten vermijden. De wereld wordt dan dus letterlijk kleiner en je gaat niet meer verder dan je huis, tuin en misschien nog de buurtsuper.
Mariette herkent dit patroon uit gesprekken met klanten: "Ik zie regelmatig dat mensen zelf niet doorhebben hoeveel ze al zijn gaan vermijden. Ze zeggen dat ze 'gewoon wat rustiger aan doen', maar als je doorvraagt, blijkt dat ze de kelder niet meer inlopen of 's avonds niet meer alleen naar de badkamer gaan. Dat is precies het moment waarop we samen kunnen kijken wat er nodig is om dat vertrouwen terug te krijgen."
De cijfers rond vallen laten zien waarom deze angst niet uit de lucht komt vallen. Kenniscentrum VeiligheidNL houdt deze cijfers jaarlijks bij:
Vallen is daarmee een van de meest voorkomende oorzaken van lichamelijk letsel op latere leeftijd.
Valangst gaat niet zomaar weg. Er bestaat geen speciaal trucje voor en het gaat ook niet weg door te proberen er niet bij stil te staan. Wel zijn er twee dingen die samen een verschil maken: je lichaam sterk houden én je omgeving weer betrouwbaar maken. Een fysiotherapeut kan helpen met balans- en krachtoefeningen, maar minstens zo belangrijk is de woning zelf. Een huis met losse kleden, een hoge instap in de badkamer of hoge keukenkastjes waar je net niet bij kunt, geeft je lichaam elke dag opnieuw een reden om onzeker te zijn.
Vaak zitten de grootste risico's op dezelfde plekken. Dit zijn de badkamer, keuken, overgangen tussen kamers en de trap. Wij zien dat een inloopdouche zonder opstap, betere verlichting op de overloop of het weghalen van drempels al veel schelen. Een klant vertelde ons: "Sinds de drempels op de overloop zijn weggehaald en ons bad is vervangen door een inloopdouche met steunpunten en een douchezitje, beweeg ik boven weer zoals vroeger. Zonder erbij na te denken."
Wil je weten welke plekken in jouw huis extra aandacht verdienen en wat verstandig is voor jouw situatie? Deze stappen kun jij vandaag al zetten:
Wat is valangst precies?
Valangst is de aanhoudende angst om te vallen of om opnieuw te vallen. Het komt voor bij mensen die eerder gevallen zijn, maar ook bij mensen die dat nooit hebben meegemaakt. Kenmerkend is dat de angst leidt tot voorzichtiger of vermijdend gedrag, zoals minder bewegen of niet meer alleen de trap op gaan.
Waarom vergroot valangst juist het risico op vallen?
Wie bang is om te vallen, beweegt minder. Daardoor nemen spierkracht en balans af, en dat vergroot juist de kans om daadwerkelijk te vallen. Angst kan ook leiden tot een onnatuurlijke manier van bewegen, waarbij je lichaam minder goed reageert in een risicovolle situatie.
Hoe vaak komt vallen voor bij ouderen?
Volgens VeiligheidNL valt ongeveer één op de drie zelfstandig wonende 65-plussers minstens één keer per jaar. Elke vier minuten belandt een 65-plusser na een val op de spoedeisende hulp. Bij mensen boven de 85 jaar ligt het aandeel dat valt nog hoger.
Kan ik valangst zelf verminderen?
Ja, dat kan op verschillende manieren. Balans- en krachtoefeningen helpen je lichaam sterker en stabieler te maken. Daarnaast helpt het om je woning te laten checken op struikelgevaar en onveilige plekken, zodat je omgeving weer aanvoelt als een plek waar je op kunt vertrouwen.
Geschreven door Mariette van Steijn-Meijer, eigenaar en directeur van Meyer Totaal. Mariette heeft meer dan 20 jaar ervaring in het begeleiden van mensen bij het toekomstklaar maken van hun woning. Ze ziet dagelijks hoe het wegnemen van onzekerheid in huis, mensen weer rust en vertrouwen geeft om zelfstandig te blijven wonen, in het huis waar ze al zo lang thuis zijn.
Lees ook:
Iedere woning en iedere situatie is anders. Daarom nemen we graag de tijd om met je mee te denken. Tijdens een vrijblijvend adviesgesprek in onze showroom in Hillegom bespreken we jouw wensen en laten we zien welke oplossingen er zijn. Zo krijg je een duidelijk beeld van de mogelijkheden én kun je ervaren wat het beste bij jouw situatie past.
